μη επαρκώς συντηρημένων και συνεπώς επιμολυσμένων προϊόντων.
«Ένα συντηρητικό με πολλά ερωτήματα»
3.1 ‘Parabens’
Τα parabens και τα παράγωγά τους παίζουν σήμερα κυρίαρχο ρόλο στη συντήρηση των καλλυντικών. Τα parabens χρησιμοποιήθηκαν ως συντηρητικά φαρμακευτικών σκευασμάτων στα μέσα του 1920 και κατόπιν χρησιμοποιήθηκαν τόσο για τη συντήρηση των τροφίμων όσο και για τη συντήρηση των καλλυντικών. Το 1981 ο FDA κατέγραψε την παρουσία τους σε περισσότερα των 13.200 προϊόντων.
3.1.1 «Ιδιότητες των parabens»
Η μέχρι σήμερα δημοφιλής χρήση των parabens στα καλλυντικά προϊόντα σχετίζεται με μια σειρά ιδιοτήτων που εμφανίζουν τα μόρια αυτά. Αυτές είναι:
• το ευρύ φάσμα δραστικότητάς τους έναντι μεγάλου αριθμού μικροοργανισμών
• η παγκόσμια νομοθετική αποδοχή τους
• η μεγάλη βιο-αποικοδομησιμότητά τους
• το χαμηλό τους κόστος.
Επιπλέον, η άριστη χημική τους σταθερότητα σε μεγάλο εύρος τιμών pH (δραστικά μεταξύ των τιμών 4,5-7,5) και στη μεταβολή της θερμοκρασίας είναι μια ιδιότητα που τους εξασφαλίζει να μη χάνουν σημαντικό μέρος της αντιμικροβιακής τους δράσης ως αποτέλεσμα υδρόλυσης.
Μια επίσης πολύ βασική ιδιότητα των μορίων αυτών είναι η διαλυτότητά τους. Όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος της αλκυλικής αλυσίδας, τόσο μειώνεται η διαλυτότητα των μορίων στο νερό, αφού αυξάνει ο υδρόφοβος χαρακτήρας του μορίου. Ταυτόχρονα όμως αυξάνεται ο λιπόφιλος χαρακτήρας με αποτέλεσμα σε λιπαρές φάσεις να αυξάνεται η διαλυτότητά τους.
Η ποικιλία δομών των parabens με διαφορετικές πλευρικές αλυσίδες μπορεί να καλύψει τις ανάγκες συντήρησης ενός μεγάλου εύρους διφασικών προϊόντων. Αν αναλογιστούμε πως η μικροβιακή μόλυνση λαμβάνει γενικά χώρα σε υδατικές φάσεις των o/w προϊόντων, οι φάσεις αυτές απαιτούν μεγαλύτερη ποσότητα συντηρητικού. Για το λόγο αυτό, τα μικρής αλκυλικής αλυσίδας μέλη της ομόλογης σειράς προτιμώνται για σχηματισμούς τέτοιων προϊόντων.
Επίσης, πολλές φορές αναζητούνται και βρίσκονται συνδυασμοί 2 ή και περισσότερων parabens με διαφορετική διαλυτότητα, ώστε τελικά να αυξηθεί ο χρόνος ζωής του προϊόντος με ταυτόχρονη θεαματική μείωση της μικροβιακής μόλυνσης.
3.1.2 «Η τοξικολογία των parabens»
Στο πρόσφατο παρελθόν, η τοξικολογία των parabens αναθεωρήθηκε στην E.E. και τις Η.Π.Α. Σύμφωνα με την αναθεώρηση αυτή, συνεχίστηκε μεν η χρήση τους στη συντήρηση των τροφίμων, αλλά επαναπροσδιορίστηκαν τα όρια για την ασφαλή τους χρήση.
Στα φαρμακευτικά προϊόντα η μέγιστη περιεκτικότητα σε parabens σπάνια περνά το 1%w/w. Στα καλλυντικά, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή οδηγία 76/768/EEC, επιτρέπεται η συντήρηση των καλλυντικών προϊόντων με MP, EP, PP και BP (είδη parabens) σε μέγιστη συνολική συγκέντρωση του χρησιμοποιούμενου συνδυασμού μέχρι και 0,8%w/w.
3.1.3 «Τα parabens συντηρούν λίπη και έλαια, πρωτεΐνες, σαμπουάν και conditioners, προϊόντα προστασίας δέρματος (καθαρισμού και ενυδάτωσης), αρώματα, σαπούνια, make-up, αντηλιακά προϊόντα κ.ά.»
Προϊόντα που περιέχουν parabens μπορούν να χρησιμοποιούνται για διάφορα μέρη του σώματος, τόσο περιστασιακά όσο και σε καθημερινή βάση. Στη δεύτερη μάλιστα περίπτωση, η συχνότητα και η διάρκεια της εφαρμογής (και κατά συνέπεια και η έκθεση του δέρματος στα μόρια αυτά) μπορεί να είναι μεγάλες και διαρκείς.
Τίθεται λοιπόν το ερώτημα αν και κατά πόσο τα parabens μπορούν να εισχωρήσουν στο δέρμα και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει μια τέτοια διείσδυση.
Η ικανότητα των parabens να διαπερνούν την κεράτινη στιβάδα του δέρματος αυξάνει με την αύξηση του λιπόφιλου χαρακτήρα του μορίου, συνεπώς αυξάνει με την αύξηση του μήκους της πλευρικής αλυσίδας. Ωστόσο, και ο ίδιος ο μεταβολισμός του δέρματος μπορεί να συνεισφέρει θετικά σε μια παθητική διάχυση των parabens σε αυτό.
Ο βαθμός διείσδυσης των parabens στο δέρμα επηρεάζεται σημαντικά και από άλλες ουσίες που χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά αλλά και από τον τρόπο παρασκευής του προϊόντος.
Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι μελέτες σχετικά με τον οιστρογονικό χαρακτήρα των parabens, με σκοπό να διερευνηθεί αν και κατά πόσο οι ουσίες αυτές επηρεάζουν το ενδοκρινολογικό και το αναπαραγωγικό σύστημα ζωντανών οργανισμών. Η έκθεση θηλαστικών σε butyl-parabens επηρέασε δυσμενώς την έκκριση τεστοστερόνης και τη λειτουργία του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος, ενώ ανάλογες μεταγενέστερες έρευνες «ενοχοποιούν» και τα propyl-parabens για τον ίδιο λόγο. Τα parabens εκδηλώνουν παρόμοιες ιδιότητες και ανάλογη δράση με εκείνες των οιστρογόνων και προκαλούν αυξημένη έκφραση των γονιδίων για τους υποδοχείς της προγεστερόνης.
Η οιστραδιόλη (3,17β-οιστραδιόλη) είναι η πραγματική ορμόνη του θηλυκού φύλου. Αξίζει να σημειωθεί η ύπαρξη ενός φαινολικού υδροξυλίου στο μόριό της, ανάλογο με εκείνο των parabens. Τα οιστρογόνα είναι ένας σημαντικός παράγοντας στον οποίο αποδίδεται η πρόκληση ανάπτυξης και αύξησης της μάζας των καρκινικών κυττάρων του μαστού.
Τα οιστρογόνα που επηρεάζουν είναι τα ενδογενή, αυτά δηλαδή που παράγονται από τον ίδιο τον οργανισμό. Παράλληλα όμως υπάρχουν και σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη συνεχή αύξηση έκθεσης των ανθρώπων στα εξωγενή οιστρογόνα. Τα εξωγενή οιστρογόνα είναι ορμόνες ή ουσίες που έχουν δράση οιστρογόνων αλλά δεν παράγονται από τον ανθρώπινο οργανισμό. Λαμβάνονται είτε μέσω της τροφής και των λαμβανόμενων φαρμάκων ή λόγω χρήσης προϊόντων περιποίησης που περιέχουν parabens.
Η απόκτηση λοιπόν περισσότερων δεδομένων σχετικά με τον κίνδυνο από τη συστηματική έκθεση του ανθρώπινου οργανισμού στα parabens είναι απαραίτητη. Μπορούμε όμως να σημειώσουμε πως η αντίληψη που κυριαρχούσε ότι η χρήση τους είναι απόλυτα ασφαλής για τον άνθρωπο έχει σαφώς κλονιστεί.
3.1.4 «Γενικό συμπέρασμα συντηρητικών»
Σήμερα έχει αρχίσει μια συζήτηση για τη βελτίωση των ιδιοτήτων των συντηρητικών των καλλυντικών, αλλά και για την κατανόηση των μηχανισμών αλληλεπίδρασης που έχουν με τον ανθρώπινο οργανισμό. Η μέχρι τώρα αποκτηθείσα γνώση γύρω από το θέμα των συντηρητικών, θεωρητική και πειραματική, σε συνδυασμό με την όλο και αυξανόμενη οικολογική αντίληψη που παρατηρείται στους καταναλωτές αλλά και στις εταιρείες παρασκευής καλλυντικών, ανοίγει νέους δρόμους στην έρευνα για την ασφαλή χρήση συντηρητικών. Σίγουρα όμως η ταύτιση της ομορφιάς με την υγεία αποτελεί ένα καλό εφαλτήριο για την παραγωγή ολοένα και πιο αποτελεσματικών και ασφαλών συντηρητικών.
Benzyl Alcohol - Βενζυλική Αλκοόλη
Πετροχημικό συστατικό που χρησιμοποιείται στα καλλυντικά. Απορροφάται από το δέρμα πολύ εύκολα. Μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς στα μάτια, πονοκεφάλους, ναυτία, εμετό, ζαλάδα, πτώση της πίεσης του αίματος, καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος και σε ακραίες περιπτώσεις διακοπή της αναπνοής και θάνατο.
Diethanolamine (DEA) - Διαιθανολαμίνη
Συχνά χρησιμοποιείται στα καλλυντικά σαν εξισορροπιστής του pH. Επίσης χρησιμοποιείται σε πολλά λιπαρά οξέα για να μετατρέψει το οξύ σε άλλους (Stearate) το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιείται σα βάση στο γαλάκτωμα. Το συστατικό αυτό προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις, ερεθισμούς στα μάτια και στο δέρμα. Τοξικό αν χρησιμοποιείται για μεγάλη χρονική περίοδο. Πιθανός παράγοντας καρκινογένεσης.
EDTA Ethylenedinitrilo - Edetic Arid
Συνθετικό χημικό που χρησιμοποιείται για μαλακτικό νερού και σαν αντιοξειδωτικό. Προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις και είναι τοξικό. Μάλιστα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το κατατάσσει στις τερατογενείς ουσίες.
Fluoride - Φθόριο
Είναι δηλητήριο. Πριν δεκαετίες το φθόριο χρησιμοποιείτο σαν δηλητήριο για τα ποντίκια, αρουραίους. Καταστρέφει την ακετυλοχολίνη (μια ουσία που είναι υπεύθυνη για τη μεταβίβαση του νευρικού συστήματος) με αποτέλεσμα να μην μεταδίδεται το αίσθημα του πόνου από τα δόντια στον εγκέφαλο. Όσο λιγότερη ακετυλοχολίνη υπάρχει στον οργανισμό τόσο λιγότερη είναι η ικανότητα μνήμης. (Πρόβλημα στην κυκλοφορία εντολών). Η νόσος Alzheimer οφείλεται σε μειωμένη παραγωγή ακετυλοχολίνης. Το 50% του φθορίου απορροφάται από τα αιμοφόρα αγγεία στο στόμα και συσσωρεύεται κυρίως στα κόκαλα και στα δόντια. Η επίδρασή του στα κόκαλα είναι άμεση και οδηγεί σε οστεοπόρωση και αρθρίτιδα.Από το 1990 το φθόριο έχει συγκαταλεγεί στις καρκινογόνες ουσίες από το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ με ένδειξη καρκίνου των οστών και οστεοσαρκώματος.
Imidazolidinyl Urea και Diazolidinyl Urea - Ιμιδαζολινική Ουρία
Αυτά είναι τα πιο συχνά χρησιμοποιημένα συντηρητικά μετά τα Parabens. Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Ακαδημία Δερματολογίας προκαλούν δερματίτιδα, ενώ σε θερμοκρασίες πάνω από 10ο C ελευθερώνουν φορμόλη (ταριχευτικό υγρό που χρησιμοποιείται στα πτώματα). Αυτά τα χημικά είναι τοξικά.
Isopropyl Alcohol - Ισοπροπυλική Αλκοόλη
Χημική ουσία από πετρέλαιο. Χρησιμοποιείται σε κρέμες προσώπου. Ερεθίζει τα μάτια, επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα, ερεθίζει το δέρμα, προκαλεί κοκκινίλες και πόνο. Με την αναπνοή αυτής της ουσίας έχουμε συμπτώματα ζαλάδας, πονοκεφάλους, αναισθησία, ακόμα και θάνατο. Άτομα με ευαισθησίες στο δέρμα, προβλήματα νεφρών, συκωτιού, καρδιάς και κυκλοφορικά είναι πιο ευάλωτα τοξικά. Μπορεί να προκαλέσει τερατογένεση.
Mineral Oil - Μεταλλικό Έλαιο
Σε κρέμες χειλιών, ματιών, χεριών, σώματος, υδατικές κρέμες, μέϊκαπ, προϊόντα μαλλιών κλπ. Καλύπτει το δέρμα με ένα λεπτό (σαν μεμβράνη) στρώμα (κυριολεκτικά), εμποδίζοντας την ικανότητά του να αναπνέει, να αποβάλλει τις τοξικές ουσίες, να ενυδατώνεται και να δημιουργεί νέα υγιή κύτταρα. Συχνές αντιδράσεις είναι μαύρα στίγματα, σπιθουράκια, αφυδάτωση, φωτοευαισθησία (υπερευαισθησία στον ήλιο - πανάδες), πρόωρη γήρανση του δέρματος. Καρδιολογικές διαταραχές. Αλλεργικές διαταραχές. Διαταραχές στο αμυντικό σύστημα, κατάθλιψη του κεντρικού συστήματος. Βλάβες στα νεφρά και στο συκώτι. Δυσκολία στην αναπνοή.
Petrolatum - Πετρελαιώδες - Μεταλλικό Έλαιο
Είναι ένα μεταλλικό έλαιο και προκαλεί πολλά προβλήματα όταν χρησιμοποιείται στο δέρμα. Προκαλεί φωτοευαισθησία (κάνει τον ήλιο πιο επικίνδυνο στο δέρμα), έχει την τάση να εμποδίζει την λειτουργία του φυσικού μηχανισμού του σώματος και οδηγεί στην αφυδάτωση και ξεφλούδισμα του δέρματος. Αγοράζουμε ένα προϊόν που προκαλεί τις ιδιότητες που λέει ότι ανακουφίζει. Χρησιμοποιείται από τις βιομηχανίες καλλυντικών γιατί είναι απίθανα φτηνό συστατικό. Παρόμοια συμπτώματα με το Mineral Oil.
Methyl - Propyl, Butyl, Ethyl Paraben - Παραβένες
Χρησιμοποιούνται για την αναστολή μικροβίων και για να αυξήσουν τη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος. Αν και είναι γνωστό ότι είναι πολύ τοξικά χρησιμοποιούνται ευρύτατα. Έχουν προκαλέσει αλλεργίες και δερματίτιδες. Επιστημονικές έρευνες του πανεπιστημίου Brunel έχουν αποδείξει ότι μπορούν να απορροφηθούν από το δέρμα. Μέσα στο σώμα λειτουργούν σαν ξένη θηλυκή ορμόνη προκαλώντας μείωση της δύναμης του σπέρματος, καρκίνο στους όρχεις, δυσμορφίες στο πέος, και άλλες διαταραχές στο αναπαραγωγικό σύστημα στους άνδρες και καρκίνο στο στήθος της γυναίκας.
Polyamide- Πολυαμίδιο
Προκαλεί δερματίτιδες, ερεθισμούς και εγκαύματα στα μάτια. Προβλήματα στην όραση. Συγκαταλέγεται μεταξύ των συστατικών που μπορεί να προκαλέσουν καρκινογένεση.
Stearalkonium Chloride - Στερεατικό Χλωρίδιο
Ένα χημικό που χρησιμοποιείται σε μαλακτικά μαλλιών και κρέμες προσώπου. Δημιουργήθηκε αρχικά από την βιομηχανία για μαλακτικό ρούχων. Είναι πολύ πιο φθηνό από φυτικά εκχυλίσματα που πραγματικά βοηθάνε τα μαλλιά και το δέρμα. Είναι τοξικό.
Sodium Hydroxide - Καυστικό Νάτριο
Περιέχεται σε πούδρες, σαπούνια, σαμπουάν, προϊόντα που ισιώνουν τα μαλλιά, αφρούς ξυρίσματος, υδατικές κρέμες κλπ. Απορροφάει νερό γρήγορα. Χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό αποχετεύσεων. Η χρήση του για τον καθαρισμό αποχετεύσεων σε συμπύκνωση πάνω από 10% έχει απαγορευτεί στην Αμερική. Προκαλεί δερματίτιδα, ενώ η εισαγωγή του στο σώμα προκαλεί εμετό, σωματική εξάντληση και κατάρρευση του σώματος. Με την εισπνοή του προκαλούνται βλάβες στα πνευμόνια.
Fragrance - Parfum - Συνθετικά αρώματα
Τα συνθετικά αρώματα που χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά μπορεί να έχουν μέχρι και 600 διαφορετικά συστατικά. Το 95% από αυτά είναι από πετρέλαιο. Δεν υπάρχει τρόπος να ξέρουμε ποια είναι αυτά τα συστατικά καθώς η ετικέτα λέει απλά Parfum ή Fragrance (άρωμα). Μερικά από τα προβλήματα που προκαλούν αυτές οι ουσίες είναι πονοκεφάλους, εξανθήματα, φαγούρες, κοκκινίλες, βήχα, άσθμα, τάσεις για εμετό, πολλά έχουν «ναρκωτική» επίδραση. Πολλά από τα χημικά που είναι στα συνθετικά αρώματα είναι τα ίδια με αυτά στον καπνό του τσιγάρου που είναι καρκινογόνα. Αν ένα καλλυντικό έχει τη λέξη Fragrance ή Parfum (άρωμα) δεν πρέπει να το χρησιμοποιούμε.
Συνθετικά χρώματα
Τα συνθετικά χρώματα που χρησιμοποιούνται για να κάνουν ένα προϊόν «όμορφο» πρέπει να τα αποφεύγουμε πάση θυσία όπως και τις βαφές των μαλλιών. Αναγράφονται σαν FD&C ή D&C και ακολουθεί ένα χρώμα και ένας αριθμός. Για παράδειγμα FD&C ή D&C ή C.I. 77496. Συνήθως προέρχονται από πίσσα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας είναι παράγοντες που προκαλούν καρκίνο. Επίσης προκαλούν δερματοπάθειες και ελάττωση των επιπέδων οξυγόνου στο σώμα. Αν ένα καλλυντικό το έχει μέσα δεν πρέπει να το χρησιμοποιούμε.
Eπισκεφθείτε μας ηλεκτρονικά στη διεύθυνση: www.iek-xini.edu.gr και στο fb: www.facebook.com/iekxini
